stat counter
  • امروز : سه شنبه, ۹ آذر , ۱۴۰۰
  • برابر با : Tuesday - 30 November - 2021

تیتر خبرها

طرح ارتقا ایمنی راکبان موتورسیکلت در قم اجرا شد قیمت روز گوشت قرمز در ۸ آذر ۱۴۰۰ تلاش برای یافتن معدنکاران مفقود در شهرستان خوسف ادامه دارد استقرار جوی پایدار در بیشتر مناطق استان خوزستان احتمال ادامه افزایش قیمت زعفران تا پایان سال کاهش قیمت هویج در بازار وضعیت سبد سهام عدالت در هشتم آذر ماه آیا تراست والت به خاطر تحریم با آی پی ایران قابل استفاده است؟ موافقت رهبر انقلاب با استعفای آیت‌الله جنتی اژه‌ای: مطالبات مردم به حق و درست است آغاز اولین مذاکرات برجامی دولت رئیسی نماینده مجلس: دختر ۱۳ساله کودک همسر نیست اولین دور مذاکرات وین برای احیای برجام برگزار شد اولین جشنواره کالا و محصولات فرهنگی استان همدان برگزار می شود گاز در منطقه یوسفی اهواز قطع می‌شود ایجاد ۵۰۰ شغل در استان همدان با تولید فروسیلیس و کنستانتره توضیحات روابط عمومی دادسرای کرمانشاه درباره انتشار کلیپ فردی نیمه عریان تاکید استاندار خوزستان بر تکمیل کمپ معتادان متجاهر استان/جمع‌آوری معتادان متجاهر کاهش جرایم را به دنبال دارد سخت‌ترین قرعه اول لیگ به ما خورد امیدوارم که فردا خوب بازی کنیم نساجی تنها تیمی بود که توانست به دفاع ما در نیمه دوم فشار آورد عامل تبرکشی خیابانی در گرگان سه دقیقه بعد از وقوع جرم دستگیر شد تخصیص بودجه به ناجا باید متناسب با تنوع و گستردگی ماموریت‌های آن باشد ۲ حادثه جاده‌ای محور تهران- مشهد در محدوده استان سمنان ۱۲ مصدوم داشت دادستانی به موضوع آتش‌سوزی کارگاه قالیبافی در زرند ورود کرد ترخیص ۱۱۴ بیمار بهبود یافته کرونا از مراکز درمانی رصد و برخورد با خودروهای دودزا و فاقد معاینه فنی در سطح شهر پرداخت تسهیلات باید منجر به تولید شود مجلس و دولت کاری به حقوق کارگران ندارند هر نخل ایرانی را چند به قطر فروختند؟ کاهش قیمت تخم مرغ در میادین میوه و تره‌بار هادی‌پور: پزشکم مقصر بود که با رباط پاره راهی المپیک شدم/ دیگر انتظاری از مسئولان نداریم افزایش ۹۰ درصدی کشفیات لوازم خودروهای سرقتی لیگ برتر باز هم بدون تماشاگر شد توافق اولیه فدراسیون والیبال با مربی ایتالیایی برای هدایت تیم زنان شهادت مامور انتظامی در درگیری با قاچاقچیان اسلامشهر دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر: ۶۰هزار معتاد متجاهر در کشور وجود دارد فرمانده مرزبانی ناجا: خون شهدا ضامن امنیت کشور است بیماری پشه آئدس برای جنین مادران باردار اثرات مخربی دارد/کانون های آلوده به پشه آئدس سریعا پاکسازی و سم پاشی شود هنرمندان شهر بندرعباس نیازمند حمایت های بیشتری هستند ظرفیت اقتصادی منطقه آزاد قشم به اشتغال ایثارگران کمک می کند گوترش: اوضاع فلسطین همچنان چالشی برای صلح جهانی است عصائب اهل الحق: اتهام به گروه‌های مقاومت در پرونده ترور الکاظمی “بازی با آتش” است امنیت و اوضاع انسانی افغانستان محور دیدارهای طالبان با مقامات اتحادیه اروپا و انگلیس در دوحه دریافت کد نقش ۲۰ هزار فعال تجاری هرمزگان در سامانه جامع تجارت کنفرانس تهران در غیاب تهران دوره حرکات نمایشی و عوام فریبانه برخی مدیران شهرداری به پایان رسیده است مهم‌ترین رویدادهای تاریخی هشتم آذر بازی در ملبورن چرا کی‌روش و برانکو هنوز جذاب‌اند؟

  • کد خبر : 398537
  • ۲۸ مهر ۱۴۰۰ - ۹:۵۴
0

کاستگر خانِ اتریشی؛ پایه گذارِ راه شوسه و راه‌آهن در ایران

آلبرت کاستگر، اولین فرد خارجی بود که به پاس خدماتش لقب «خان» را از شاه ایران گرفت و به کاستگرخان ملقب شد. از او در زمینه طرح‌های مختلفی اعم از راه‌آهن‌سازی، ساخت راه شوسه، سدسازی، قلعه‌سازی، کانال‌کشی و ساختمان‌سازی استفاده می‌شد.

قلم | qalamna.ir :

ورود ایران به عرصه بین‌المللی در دوره قاجار و نیاز به توسعه کشور، روشنفکران و سیاستمداران ایرانی را بر آن داشت تا برای توسعه و ترقی کشور به مقوله راه سازی توجه جدی نشان دهند؛ هر چند مشکلات سیاسی، امنیتی، فنی و مالی زیادی پیش‌روی دولتمردان قاجاری قرار داشت.

امیرکبیر و میرزا حسین‌خان سپهسالار برای بررسی توسعه شبکه راه و امنیت جاده‌ای در ایران قدم‌های خوبی برداشتند تا بتوانند اقتصاد و تجارت کشور را رشد دهند.

رشد امنیت جاده‌ای برای سهولت جابه‌جایی کالا و شوسه کردن جاده‌های شمالی و جنوبی کشور در دوره زعامت سپهسالار، نمونه‌ای از این اقدامات بود. در دوره امیرکبیر هم به مقوله ایجاد کاروانسرا‌های مختلف در نقاط تجاری و افزایش نظامیان در جاده‌های کشور برای امنیت تجار توجه ویژه‌ای شد.
 
در دوران بعد از امیرکبیر، عصری در جهان شروع شد که به عصر راه‌آهن معروف بود. در این دوران، کالا‌ها به‌سرعت در تمام کشور‌ها جابه‌جا می‌شدند و بازار‌های جدید به تسخیر دارندگان تکنولوژی راه‌آهن درمی‌آمدند.
 
کالا‌ها برای تولیدکنندگان ارزان‌تر تمام می‌شدند و به این ترتیب، اقتصاد‌های سنتی کشور‌های توسعه‌نیافته به‌سرعت در اقتصاد جهانی هضم می‌شدند و از بین می‌رفتند. در این بین، آلبرت کاستگر در سال ۱۸۶۰م از اتریش به ایران آمد و در زمانی که میرزا سعیدخان مؤتمن‌الملک، وزارت امور خارجه را در دست داشت، به استخدام دولت ایران درآمد.

او در طول اقامت خود در ایران که تا سال ۱۸۹۰م به طول انجامید، در وزارتخانه‌های مختلفی اعم از جنگ، امور خارجه و فواید عامه فعالیت کرد. میرزا حسین‌خان سپهسالار به‌شدت از کاستگر حمایت می‌کرد و او را به وزارتخانه‌های متبوع خود انتقال می‌داد.

 
آلبرت کاستگر، اولین فرد خارجی بود که به پاس خدماتش لقب «خان» را از شاه ایران گرفت و به کاستگرخان ملقب شد. از او در زمینه طرح‌های مختلفی اعم از راه‌آهن‌سازی، ساخت راه شوسه، سدسازی، قلعه‌سازی، کانال‌کشی و ساختمان‌سازی استفاده می‌شد.
 
کارنامه کاستگرخان با ساخت راه شوسه تهران به کربلا آغاز شد و با طرح راه‌آهن تهران به حرم عبدالعظیم و ساخت اولین راه شوسه مدرن ایران، یعنی راه تهران به مازندران به اوج خود رسید.

این مهندس اتریشی در دوران حضور خود در ایران، گزارش‌های مختلفی را آماده کرد که مهم‌ترین آن‌ها گزارش راه مازندران و تهران به بلوچستان بود که اطلاعات ارزشمندی را از راه‌های مواصلاتی، وضعیت تجارت، امنیت داخلی، آداب و رسوم اجتماعی، اهداف سیاسی قاجار‌ها و فساد دیوانی در خود دارند.

دوران حضور در اتریش و استخدام در ایران

آلبرت جوزف کاستگر، ۲۸ مارس ۱۸۲۳م در شهر اینسبروک متولد شد و ۵ ژوئن ۱۸۹۰م در شهر بازل سوئیس درگذشت. او تحصیلات ابتدایی خود را در اینسبروک گذراند و پس از گذراندن دوران دبیرستان به وین رفت و در سال ۱۸۶۹م در رشته مهندسی در موسسه پلی‌تکنیک (دانشکده فنی بعدی) فارغ‌التحصیل شد.
 
کاستگر اولین شغل خود را در ساختمان راه‌آهن به دست آورد و در تاسیسات راه‌آهن، طرح‌های جاده‌ای و مسائل فنی رودخانه‌ای و کانال‌کشی، فعالیت‌هایی را انجام داد. ۱۲سال حضور او در صنعت راه‌سازی باعث شد تا در پل‌سازی و راه‌سازی تجربیات خوبی به دست آورد که مهم‌ترین آن ساخت اولین راه‌آهن کوهی در جهان به نام «سمرینگ» و ساخت چند تونل در این مسیر بود.

در سال ۱۸۵۹م میان اتریش و ایتالیا جنگ درگرفت و اتریش ناچار شد برای تامین هزینه‌های جنگ، راه‌آهن خود را به فرانسه بفروشد؛ بنابراین کاستگر بیکار و مجبور شد به استخدام ارتش درآید. او در این مدت به‌شدت تحت فشار بود و زندگی سختی را می‌گذراند.

در این زمان جوزف اول، امپراتور اتریش بود. در زمان او کشور‌های توسعه‌نیافته زیادی برای پیشبرد مسائل مالی، علمی و فنی خود، به غرب به‌ویژه اتریش روی آورده بودند و مهندسان و معلمان اتریشی زیادی به استخدام دولت‌های مختلفی از شرق تا غرب درآمده بودند.

 
نگاهی به فهرست مهندسانی که در این دوره به کشور‌های مختلف رفته‌اند، تاییدی بر این موضوع است. ایران نیز از این قاعده مستثنا نبود. در زمان صدارت امیرکبیر با تلاش‌های داوودخان ارمنی، مهندسان و معلمان اتریشی برای کار در ارتش، تدریس در دارالفنون و آموزش پزشکی به ایران دعوت شده بودند.
 
تجربه موفقیت‌آمیز داوودخان باعث شد تا او در زمان صدارت میرزا آقاخان نوری، سفر مجددی به اروپا داشته باشد. او به وزارت جنگ اتریش پیشنهاد داد تا فردی را با سابقه مهندسی راه به دولت ایران معرفی کند و آن‌ها کاستگر را به ایرانیان پیشنهاد دادند که علاقه داشت از ارتش خارج شود و کار جدیدی پیدا کند.

کاستگر به همراه اتریشی دیگری به نام «رابینستن» با هزینه شخصی خود راهی ایران شد و در ۳۰ سپتامبر ۱۸۶۰م به تهران رسید و رسما به استخدام دولت ایران درآمد. با او قراردادی در ۵ ماده امضا شد. نام او در این قرارداد به صورت «البر قصه‌قر» آمده است.

از دو سال اول حضور کاستگر در ایران و فعالیت هایش خبری در دست نیست؛ حتی خود او در خاطراتش، این دو سال را مغفول گذاشته است. کاستگر در نهایت با کمک داوودخان، به عنوان معلم جاده‌سازی و مهندسی، در دارالفنون استخدام شد و دانشجویان زیادی را در دوران تدریس خود آموزش داد و تربیت کرد.

 
او از این تاریخ به بعد توانست نظر درباریان و شاه را به خود جلب کند، به طوری که به درجات بالا رسید و ملقب به «خان» شد. همچنین پروژه‌های مختلفی به او واگذار شد و توانست موفق‌ترین و معروف‌ترین مستشار اتریشی در ایران دوره قاجار شود، به طوری که می‌توان او را پایه‌گذار نظام مهندسی راه شوسه و راه‌آهن در ایران نامید.
 
منابع اتریشی، کاستگر را دیپلمات، مهندس عمران، کنسول افتخاری اتریش در ایران و معمار روابط ایران و اتریش – مجارستان دانسته اند. او بعد‌ها به عنوان واسطه تامین کالا بین ایران و اتریش و پیشنهاددهنده کمک‌های سیاسی و نظامی بین دو کشور نقش پررنگی ایفا کرد.

کاستگر برای یادگیری زبان فارسی و آداب و رسوم ایرانی‌ها تلاش زیادی کرد. او رابطه خود را با درباریان بسیار نزدیک کرد و بار‌ها به خانه مخبرالسلطنه، معتمدالملک، اعتمادالسلطنه و دیگر درباریان رفت و آمد کرد، به همین دلیل چهره‌ای متناقض از او به تصویر کشیده شد. منابع ایرانی او را فردی بافرهنگ، باکمالات، کارآمد و باادب معرفی می‌کنند.

 
حتی ناصرالدین‌شاه در گزارش‌های روزانه خود، بر ادب و کارآیی کاستگر تاکید می‌کند و برخلاف روال معمول روابطش با اروپاییان، او را با خود حتی به شکار هم می‌برد. در مقابل، اروپایی‌های دیگر او را شیاد و ناکارآمد معرفی می‌کنند. یکی از این افراد «مادام سرنا» است.
 
کاستگر خانِ اتریش
 
سرنا در خاطراتش، کاستگر را نقد کرده و او را مهندس اتریشی متقلبی معرفی می‌کند و معتقد است که پیشرفتش در ایران، دریافت سالانه ۲۰هزار فرانک و مفتخر شدنش به القاب مختلف، نه از روی قابلیت فنی، بلکه از روی سیاست و لودگی‌های او بوده است.
 
سرنا همچنین داستان‌هایی از رفتار‌های زشت و لودگی‌های کاستگر ارائه می‌دهد و معتقد است که رفتار‌های او به دلیل شناخت مناسبش از دربار ناکارآمد ایران و برای پیشبرد اهداف شخصی‌اش بوده است. کاستگر از این وضعیت، کمال بهره را برد و از معدود اروپاییانی بود که وقتی از ایران می‌رفت، ثروت خوبی به دست آورده بود.

چارلز جیمز ویلس انگلیسی نیز یکی دیگر از اروپاییانی است که اقدامات کاستگر را با بیان داستانی، نقد و مسخره کرده است. البته در زمینه این نقدها، رقابت و چالش‌های فرانسوی‌ها و انگلیسی‌ها را که به‌تازگی با اتریشی‌ها وارد جنگ شده بودند، نباید از نظر دور داشت.

اولین پروژه‌های کاستگرخان در ایران

کاستگر بعد از موفقیت در دارالفنون، به درخواست کامران‌میرزا نایب‌السلطنه، به استخدام وزارت جنگ درآمد و به منصب مهندسی تلگراف رسید. کامران‌میرزا در نامه‌ای به زبان فرانسه، حقوق و دستمزد او را تضمین کرد و برای کار با کاستگرخان علاقه‌ای وافر از خود نشان داد.
 
کاستگر نظارت بر خطوط تلگراف بین تهران و اصفهان را برعهده گرفت و چند سال در این مسیر فعالیت کرد. او در سفرنامه بلوچستان خود که سال‌ها بعد تالیف کرد، به کار خود در تلگراف اشاره دارد و همچنین علاقه خود به کامران‌میرزا را کتمان نکرده است.

در این زمان، بحث ایجاد راه‌آهن و راه شوسه به‌شدت مطرح بود. روشنفکران و اصلاح‌گرایان، این پروژه را دنبال می‌کردند و شاه را مجاب کرده بودند که برای تبدیل‌شدن به کشوری توسعه‌یافته سرمایه‌گذاری در عرصه راه‌سازی بسیار اهمیت دارد.

 
البته همچنان بر سر بسیاری از موضوعات همچون مسیر‌های ایجاد راه دولت‌های دخیل در راه‌سازی، مسائل امنیتی راه، سرمایه‌گذاری خارجی و چالش‌های فنی و مهندسی راه بین سنت‌گرایان، مذهبیون و روشنفکران اختلافات اساسی وجود داشت.
 
روشنفکرانی همچون میرزا حسین‌خان سپهسالار، ملکم‌خان، مستشارالدوله و امیرنظام گروسی، بر اقدام هرچه سریع‌تر برای نهایی کردن موضوع راه تاکید می‌کردند، ولی درباریان سنتی به رهبری سعیدخان مؤتمن‌الملک در برابر آن مقاومت می‌کردند و ساخت راه را برای ایران ضروری نمی‌دانستند و بر مسائل امنیتی و خطرات راه‌سازی و احتمال نفوذ غربی‌ها در اقتصاد و سیاست ایران تاکید می‌کردند.
 
شاه، امیرنظام گروسی را مامور کرد در اروپا و در میان کشور‌های بی‌طرفی همچون اتریش، آلمان و فرانسه برای تاسیس راه‌آهن سرمایه‌گذار پیدا کند، همچنین با مهندسان خبره‌ای مذاکره کند که بتوانند پروژه سنگین راه‌آهن را در ایران به انجام برسانند.
 
امیرنظام و ملکم‌خان، مسیو ساوالان‌خان، سرمایه‌دار ارمنی تبعه فرانسه را پیدا کردند که علاقه داشت در صنعت راه‌آهن و بانک در ایران سرمایه‌گذاری کند. فرستادگان شاه برای راضی نگه‌داشتن شاه، توضیحات کامل از سابقه ساوالان‌خان و پیشنهاد و میزان سرمایه‌گذاری‌اش ارسال کردند.

یکی دیگر از گزینه‌های روشنفکران، کاستگرخان بود. آن‌ها کاستگرخان را به عنوان مهندسی کارآمد برای شروع پروژه راه‌آهن به شاه معرفی کردند. شاه از پیشنهاد آن‌ها استقبال کرد؛ زیرا پیشینه مهندسی کاستگرخان جایگاهی ممتاز برایش در بین دو گروه اندیشه‌گران و درباریان ایجاد کرده بود.

 
شاه به او دستور داد مطالعه‌ای در زمین‌های بین تهران تا حرم عبدالعظیم حسنی در شهرری انجام دهد و برآورد‌های خود را به عرض شاه برساند. شاه به وزارت امور خارجه نیز دستور داد تا در این بررسی شرکت فعال داشته باشد.

کاستگرخان مطالعات خود را در مسیر تهران به حرم شروع کرد. هینریش بروگش که رهبری هیات سیاسی اعزامی پروس به ایران را برعهده داشت، در فصل زمستان در بیرون از تهران کاستگرخان را مشاهده می‌کند که تا زانو در گل فرورفته و در حال نقشه‌برداری و تخمین هزینه‌های راه‌سازی مسیر است.

 
کاستگرخان بعد از بررسی‌های مختلف تخمین زد که برای کشیدن چنین راه‌آهنی سه ماه زمان، ۱۸هزار سکه طلا و روزانه هزار نفر کارگر نیاز است. وقتی مهندس اتریشی هزینه ایجاد راه‌آهن حرم عبدالعظیم را بیان کرد، درباریان به او یادآور شدند که این هزینه را ۳۰هزار سکه طلا معرفی کند تا به این وسیله حق‌الزحمه صدراعظم و درباریان هم تامین شود.
 
فساد دیوانی که مشخصه اصلی اقتصاد دولتی است و در طول تاریخ ایران سابقه طولانی داشته است، در اینجا هم خود را نشان داد. یکی از عللی که هیچ‌گاه پروژه‌های صنعتی در ایران به نتیجه نمی‌رسید یا ناکارآمد بود، همین فساد اداری و ماهیت رانتی اقتصاد دولتی ایران در دوره قاجار بود.
 
این فساد باعث عدم‌سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و بنگاه‌های اقتصادی مردمی در صنایع و طرح‌های اقتصادی می‌شد که بار‌ها کاستگرخان در نامه‌های خود به شاه و صدراعظم آن را بیان و از آن گلایه می‌کند.
 
برای نمونه هنگامی که کاستگرخان مسوول راه شوسه مشهد به قوچان بود، نامه‌ای به شاه نوشت و از دخالت‌های عناصر سیاسی و فساد حاکم بر بودجه راه اظهار ناراحتی کرد و از شاه خواست تنخواه ساخت راه را مستقیم در اختیار او قرار دهد.

از مقاله‌ای به قلم دکتر مهدی وزینی‌افضل

هشتگ: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

دیدگاه کاربران

ملاحظات ارسال دیدگاه
  • نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد.
  •  نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
 

استفاده از اخبار با ذکر منبع وبگاه خبری قلم مجاز است.

2011 - 2020 ©
Qalam News Agency qalamna.ir . All rights reserved