stat counter
  • امروز : جمعه, ۳۰ مهر , ۱۴۰۰
  • برابر با : Friday - 22 October - 2021

تیتر خبرها

۲ کشته در تصادف زیرگذر زند شیراز کشت کلزا در شهرستان فیروزآباد رتبه و جایگاه دانشگاه شیراز در رتبه‌بندی موضوعی تایمز ۲۰۲۲ تامین به موقع سوخت عشایر فارس تلاش برای رفع کمبودهای ورزشی شهرستان ها اولویت است شناسایی ۸۰۷ بیمار جدید مبتلا به کرونا در اصفهان / ۲۰نفر فوت شدند در لوازم خانگی داخلی، افزایش قیمت نداریم ارزش لیر به کمترین سطح تاریخی خود رسید بورس‌ جهانی، امیدوار به بازار کار و نگران از تورم کمبود تراشه به تولید رنو ضرر زد ساخت ذخایر استراتژیک زغال سنگ و گاز در هند پرسپولیس – فولاد/ سوپرجام لیگ برتری اعتراض ذوب‌آهن به داوری دیدار این تیم با صنعت نفت حضور رقیب عربستانی سجاد گنج‌زاده در کشتی کچ هاشمی: فهرست اولیه تیم ملی بسکتبال را معرفی کرده‌ایم/ مهرام بهتر می‌شود طارمی دونده‌ترین مهاجم لیگ قهرمانان اروپا ۲۰۲۱ چرا کروکی‌ تصادفات الکترونیکی می‌شود؟ انگلیس: قطر یکی از هم‌پیمانان راهبردی ماست بایدن: از تایوان دفاع می‌کنیم/ به دنبال جنگ سرد با چین نیستیم پوتین: به رسمیت شناختن طالبان، نزدیک است/ حق وتو در شورای امنیت نباید لغو شود مهم‌ترین رویدادهای تاریخی سی مهر جام‌ جهانی طارمی! راننده‌کامیونی که سیگار نمی‌کشید از سکته ریاض به آی‌سی‌یوی اهواز پاندمی اخبار جعلی برای واکسن در فضای مجازی قیمت دلار و پوند امروز ۳۰ مهر ۱۴۰۰/جدول توسعه صادرات، پیش‌نیاز تحقق توسعه پایدار انواع گوشی‌های شیائومی در بازار چند؟ «عدالت» گمشده‌ی اشتغالِ زنان صادرات ما به سوی مواد خام رفته است دومین توئیت فارسی و مشکوک ادوارد اسنودن مجلس هیچ برنامه‌ای برای رفع گرانی در کشور ندارد کشف قدیمی‌ترین لباس جهان با قدمت ۱۲۰ هزار سال توصیه‌های متهم سابقه‌دار برای جلوگیری از سرقت دستورات قضایی برای حل اختلافات خورآباد قم صادر شد رکوردشکنی بالسینی و غلامپور در جام‌جهانی شنا فقدان درآمد پایدار گریبان بسیاری از شهرداری ها را گرفته است پیروزی فاینورد با گلزنی جهانبخش و شکست سنگین رم گل‌محمدی: با انگیزه‌های زیادی به مصاف فولاد می‌رویم منابع مالی لازم برای پرداخت مطالبات کالدرون تامین شد حذف و اضافه ۶ بازیکن در تیم ملی امید ظرف ۱۲ ساعت! شوراهای اسلامی و دهیاران با ماموران سرشماری همکاری کنند بیگانگان خیرخواه همسایه‌های ایران نیستند ایران به سؤالات آژانس پاسخ نداده است این بار ما باید متن مذاکرات را بنویسیم بورس تهران پلمب شد یا فقط درب پارکینگ آن؟! رئیسی:تاجران اجازه ندهند تجارت آسیب ببیند انسداد ۴۹ حلقه چاه غیرمجاز در شهرستان رزن میلیاردرهای فقیر، پدیده تازه اقتصاد ایران بلاتکلیفی تریلی سازان زاغه همدان به دلیل تعارض بین دستگاهی

  • کد خبر : 396205
  • ۱۵ مهر ۱۴۰۰ - ۹:۵۳
0

چرا مشروطه‌خواهی در ایران ناکام ماند!

جنبش مشروطه‌خواهی با هدف ایجاد دگرگونی در ساختار قـدرت پدیـد آمـد. مجلـس، نتیجه‌گیری مهم‌ترین نهاد در برآوردن آرمان مشروطه‌خواهان به شمار می‌آمـد، اما تجدید ساختار قدرت مطابق بـا خواست مشروطه‌خواهان محقق نشد

قلم | qalamna.ir :

انقلاب مشروطه، نخستین حرکت برای برپایی دولتـی قـانونمنـد بر اساس نهادهـای جدید به‌منظور تحقق خواسته‌های نیرو‌ها و طبقات اجتمـاعی آسـیب‌دیـده از تحـولات نیمه قرن نوزدهم جامعه ایران و مهم‌ترین دستاورد آن، پیـدایش نهادهـایی بـود که نویدبخش تغییر ساختار قـدرت سـنتی بـوده‌اند.

بر اساس روح قـانون اساسـی مشروطیت ایران، مجلس اساس و بنیاد مشروطیت به شمار می‌رفت که باید به مهم‌ترین دغدغه خاطر مشروطه‌طلبان که عبارت بود از مهار قدرت مطلقـه شـاه، از طریـق تعریف نظمی شناخته‌شده، یعنی قانون و نظارت بر اجرای آن، جامه عمـل می‌پوشـاند.

چنین پنداشته می‌شد کـه مجلس قوی به کانون همبستگی و وفاداری ملی تبدیل خواهد شد و بـه‌آسـانی در برابر فشار‌های داخلی یا خارجی آسیب‌پذیر نخواهد بـود. وظیفه اصلی مجلس این بود که نظام مشـروطه را در کشـور تثبیـت کرده و قانون اساسی و متمم آن را تصویب کند.

مجلس اول از لحـاظ برنامه کار و نحوه فعالیت، خالق و بنیان‌گذار مشروطیت ایران است، حــال آنکــه در مجلــس دوم، اختلافــات زیــادی میــان نماینــدگان رخ داد. مجلس سوم نیز نشانگر آغاز جدی سـقوط پارلمـانی از نقطه نظر کیفیت و آگاهی از وظایف خود بود.

طـی مجــالس دوم (۱۲۹۰-۱۲۸۸) و ســوم (۱۲۹۴-۱۲۹۳) مشروطه، جدال مستمر بین دو حزب عمده مجلس، یعنی اعتـدالیون و دمـوکرات‌ها تشدید می‌شد، اما مجلـس چهـارم کـه وارث دوران فترت طولانی و پراضطراب و اغتشاشات داخلی و خارجی بود، بیشـتر عمـر خـود را در تشـنج و کشـمکش گذراند.

اختلاف‌نظر و کشمکش داخلی بین نمایندگان اقلیت و اکثریت مجلس شـورای ملـی موجـب تضعیف نیروی حاکم ملی شد و به‌تدریج زمینه اعمال قـدرت و نفـوذ دولـت‌ها را بیش از حدود اختیارات قانونی آن‌ها فراهم کرد و سیستم حکومت مشروطه در ایران را تحت‌الشعاع قدرت ارشـادی دولـت درآورد.

حرکت مشروطه‌خواهی در مدتی کوتاه ناکام ماند و بی‌تردید چگونگی سیر تحول مجلـس به عنوان بنیان مشروطیت، در فرجام مشروطه نقش داشـته اسـت. حـال ایـن سوال مطرح می‌شود که خصایص ساختاری جامعه ایران چه نقشی در سیر تحـول نهـادی مجالس ایران طی دوره مشروطه داشته است؟

نهاد‌ها اکنون در کانون هر نوع نظریه‌پردازی و تبیین در علوم سیاسی قـرار دارنـد و تحلیلگرانی که در عرصه‌های مختلف کار می‌کنند، آثار الهام‌بخشی خلق کرده‌اند که اهمیت فراوان آرایش‌های نهادی بـرای برایند‌های سیاسـی و اجتمـاعی را تصـریح کرده و بر آن تاکید می‌کنند.

نهادهـا و شـرایط منـتج از آنهـا پدیدآورنده خط‌مشی‌های سیاسی هستند. اهمیت یافتن نهاد‌ها در تحلیـل اجتمـاعی، ایـن امکان را برای محققان فراهم می‌آورد تا از زاویه دستاورد‌های مفهومی و نظری ایـن حوزه به بازخوانی رخداد‌ها و فرآیند‌های تاریخی بپردازند و بی‌گمـان ایـن فرصـت مناسبی برای آزمودن چارچوب‌های جدید در تحلیل تاریخ اجتماعی – سیاسی ایران یک قرن اخیر است.

مورخان، صاحب‌نظران علوم سیاسی و جامعه‌شناسان تـاریخی برآنند که دگرگونی‌های مهمی در ساختار جامعه ایـران طی نیمـه قـرن نـوزدهم رخ داده است و انقلاب مشروطه به پیدایش نهادهـای سیاسـی تـازه‌ای در اواخـر دوره قاجار منجر شده است و نهاد‌های شکل‌گرفته نقطه عطف مهمی در تاریخ تحولات جامعـه ایـران بوده‌اند.

چـارچوب‌های نهـادی امکان سـاختارمندی منـافع، مبـادلات، قواعـد و ظرفیـت چانه‌زنی میان کنشگران عرصه سیاسی جامعه ایران را فراهم کرده و فرصـتی برای دنبال کردن اهداف کنش سیاسی مشروطه‌خواهان پدید آوردند. اما با اذعـان به خاصیت پایداری نهاد‌ها در طول تـاریخ و پیونـدی کـه بـه همـین واسـطه میـان گذشته و آینده جریان‌های اجتماعی پدید می‌آید، شرایط و چگونگی تحول نهاد‌های شکل‌گرفته در طول تاریخ این دوره، نقش تعیین‌کننده‌ای در آینـده تـاریخ تحـولات جامعه ایران داشته است.

جنبش مشروطه‌خواهی با هدف ایجاد دگرگونی در ساختار قـدرت پدیـد آمـد. مجلـس، نتیجه‌گیری مهم‌ترین نهاد در برآوردن آرمان مشروطه‌خواهان به شمار می‌آمـد، اما تجدید ساختار قدرت مطابق بـا خواست مشروطه‌خواهان محقق نشد و در نهایت، عملکرد مجلس، سـامان سیاسـی مناسبی را برای جامعه ایران فراهم نیاورد.

عدم‌تعادل طبقاتی از مهم‌ترین ویژگی‌های سـاختار اجتمـاعی ایـران در اواخـر دوره قاجار است. بازخورد ناشی از رشد بازار سرمایه‌داری و در پی آن، ارزشـمندی محصولات پولی، قدرت طبقه زمیندار را در طول دوره قاجار افزایش داده بود؛ حال آنکه طبقات میانی در مقابل رشد بورژوازی وابسـته، طبقـه بـالای زمیندار و تجـار بزرگ، ضعیف و کوچک شدند.

از سوی دیگر، بخش عمـده‌ای از جمعیـت ایـران را روستاییانی تشکیل می‌دادند که در نتیجـه نظـام اربـاب-رعیتـی برآمـده از سـاختار اقتصاد کشاورزی ایران، همواره تحت نفوذ ملاکان قرار داشتند. پیامد چنـین شرایطی در بستر زمان، موجد عدم‌تعـادل در سـاختار طبقـاتی جامعـه ایـران اواخـر قاجار شد.

بازخورد مثبت چنین فرآیندی را در شاکله ساختار اجتماعی ـ اقتصـادی در طول زمان می‌توان در شکل‌گیری روابط نامتقـارن قـدرت در ترکیـب نماینـدگان مجالس ایران این دوره بازیافت. مشروطه‌خواهان با ایجاد مجلس – کـه مهم‌ترین رکـن مشـروطیت بـه شـمار می‌رفت – درصدد موازنه قدرت برآمدند و حضور مشروطه‌خواهان در مجلس اول به تصویب قوانینی منجر شد که به واسطه آن، قدرت سنتی به چالش کشیده شـد، اما در مدتی کوتاه پیامد ناشی از شرایط ساختاری جامعه ایران، محدودیت‌هایی بـر ادامه فعالیت مجلس مشروطه‌خواهان پدید آورد.

در نتیجه شوک خارجی -که نتیجه آن استبداد صغیر دوره محمدعلی شاه است- فرصت برای تغییـر نهـادی مهیـا شد. میراث دولت مستبد قاجار به دوره‌ای از وقفه در عملکرد مجلس منجر شد. ایـن در شرایطی بود که محیط پیرامون مجلس مشحون از کنشگرانی بود که مترصد فرصـتی برای تغییر مجلس متناسب با منافع خویش بودند.

رکود در مجلس نوپایی کـه هنـوز پایه‌های قدرت آن مستحکم نشده بود، موجب شد تا فرصت اصـلاح و نفـوذ بـرای زمینداران و سایر طبقاتی که دستاورد‌های مجلس مشروطه‌خواهان منـافع آنهـا را بـه مخاطره انداخته بود، به وجود آید. مجلس درنتیجه جریـان بـه وجودآمـده در مسـیری متفاوت از آنچه طراحان مشروطه‌خواهان پیش‌بینی کرده بودند، قـرار گرفـت.

از مقاله‌ای به قلم محمد فاضلی و معصومه اشتیاقی

هشتگ: , , , ,

دیدگاه کاربران

ملاحظات ارسال دیدگاه
  • نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد.
  •  نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
 

استفاده از اخبار با ذکر منبع وبگاه خبری قلم مجاز است.

2011 - 2020 ©
Qalam News Agency qalamna.ir . All rights reserved